آشنایی جامع با سیستم گازهای طبی در مراکز درمانی
سیستم گازهای طبی یکی از حیاتیترین زیرساختهای مراکز درمانی، بیمارستانها، کلینیکها و مراکز ICU محسوب میشود. طراحی، اجرا و نگهداری اصولی سیستم گازهای پزشکی، نقش مستقیم در ایمنی بیمار، کیفیت درمان و کاهش هزینههای عملیاتی دارد. در این مقاله بهصورت جامع با سیستم توزیع گازهای طبی بیمارستانی، اجزا، استانداردها، مزایا و نکات اجرایی آشنا میشویم.
گازهای طبی چیست؟
گازهای طبی به مجموعهای از گازها گفته میشود که برای تشخیص، درمان، بیهوشی و حفظ حیات بیماران در مراکز درمانی استفاده میشوند. این گازها باید دارای خلوص بالا، فشار کنترلشده و توزیع ایمن باشند.
مهمترین گازهای پزشکی مورد استفاده
- گاز اکسیژن طبی (O₂)
- گاز بیهوشی (نیتروس اکساید)
- هوای فشرده پزشکی
- سیستم وکیوم یا خلاء مرکزی
- گاز ازت (نیتروژن) – مصرف محدود
سیستم وکیوم با وجود اینکه گاز توزیع نمیکند، بخش جداییناپذیر سیستم گازهای طبی بیمارستانی است.
تعریف هوا و ترکیبات آن
هوا مخلوطی از گازهای مختلف است که عمدتاً شامل:
- ۷۸٪ نیتروژن
- ۲۱٪ اکسیژن
- ۱٪ سایر گازها (آرگون، نئون، هلیوم، کریپتون، دیاکسید کربن و …)
به دلیل نیروی گرانش، گازهای جو دارای وزن و فشار هستند و فشار در لایههای پایینی جو بیشتر است. نسبت اختلاط گازها تا ارتفاع حدود ۶۰ کیلومتری تقریباً ثابت باقی میماند.
آئروسل چیست؟
آئروسل به ذرات بسیار ریز جامد یا مایع معلق در هوا گفته میشود. این ذرات میتوانند طبیعی یا حاصل فعالیتهای انسانی باشند، مانند:
- گرد و غبار
- دوده
- پسگازهای صنعتی
وجود آئروسلها بهویژه در نزدیکی سطح زمین بیشتر است و در طراحی سیستمهای فیلتراسیون هوای فشرده پزشکی اهمیت بالایی دارد.
مزایای سیستم توزیع مرکزی گازهای طبی
چرا سیستم متمرکز گازهای پزشکی اهمیت دارد؟
- جلوگیری از اتلاف وقت و هزینه حمل و شارژ سیلندرها
- کاهش خطر انفجار و آتشسوزی
- افزایش ایمنی بیماران و پرسنل
- کاهش آلودگی صوتی تجهیزات
- کنترل بهتر عفونت
- تأمین پایدار گاز با فشار کنترلشده
- آزادسازی فضای بخشهای درمانی
- امکان مانیتورینگ هوشمند فشار و خلوص گازها
سیستم لولهکشی گازهای طبی
لولهکشی استاندارد، ستون فقرات سیستم گازهای طبی است. طراحی نادرست میتواند باعث افت فشار، کاهش خلوص و اختلال در عملکرد تجهیزات حیاتی شود.
جنس لولهها در گازهای پزشکی
معمولاً از لولههای مسی بدون درز استفاده میشود.
دلایل استفاده از لوله مسی
- مقاومت بالا در برابر فشار مثبت و منفی
- ضدزنگ و مقاوم در برابر خوردگی
- سبک و بادوام
- مقاوم در برابر دما و تنش مکانیکی
- کاهش هزینه تعمیر و نگهداری
نکات مهم قبل از اجرای لولهکشی گازهای طبی
- اطمینان از تمیز و خشک بودن لولهها
- عدم استفاده از روغن هنگام برش لولهها
- استفاده از غلاف محافظ (پولیکا یا پرایمر)
- اجرای تست فشار نهایی
- جلوگیری از ورود گردوغبار و پلیسه
- در نظر گرفتن توسعه آتی بیمارستان
معایب نشتی در سیستم توزیع گازهای طبی
وجود نشتی حتی در مقیاس کوچک میتواند باعث:
- کاهش راندمان سیستم
- افزایش استهلاک تجهیزات
- افزایش مصرف انرژی
- افزایش هزینه تعمیرات
استفاده از سیستم مانیتورینگ گازهای طبی راهکار مؤثر برای تشخیص سریع نشتیهاست.
کمپرسور در سیستم گازهای طبی
کمپرسور چیست؟
کمپرسور دستگاهی مکانیکی است که فشار گاز را افزایش و حجم آن را کاهش میدهد. در مراکز درمانی، کمپرسورها نقش حیاتی در تولید هوای فشرده پزشکی، اکسیژن و وکیوم دارند.
انواع کمپرسورهای پزشکی
از نظر ساختار:
- کمپرسور پیستونی
- کمپرسور اسکرو (مارپیچی)
- کمپرسور تیغهای
از نظر روغن:
- کمپرسور بدون روغن (Oil Free)
- کمپرسور روغنکاری شونده (Oil Injected)
انتخاب کمپرسور مناسب برای مراکز درمانی
انتخاب کمپرسور باید بر اساس:
- میزان مصرف هر بخش (ICU، اتاق عمل، CCU)
- تعداد ونتیلاتورها و ماشینهای بیهوشی
- ظرفیت توسعه آینده
- محاسبات دقیق افت فشار
طراحی و محاسبات سیستم گازهای طبی کاری کاملاً تخصصی است و باید توسط کارشناسان انجام شود.
سیستم وکیوم مرکزی بیمارستانی
سیستم وکیوم مرکزی با ایجاد فشار منفی، برای ساکشن ترشحات پزشکی استفاده میشود.
مزایای سیستم وکیوم مرکزی
- کاهش آلودگی صوتی
- کنترل بهتر عفونت
- دسترسی دائمی به وکیوم
- کاهش هزینه نگهداری دستگاههای ساکشن
استفاده از فیلتر آنتیباکتریال در مسیر ساکشن الزامی است.
دستگاه اکسیژنساز بیمارستانی
اکسیژنساز دستگاهی است که اکسیژن موجود در هوا را متمرکز کرده و اکسیژن با خلوص بالای ۹۶٪ تولید میکند.
مزایای اکسیژنسازهای پزشکی
- تأمین پایدار اکسیژن طبی
- کاهش وابستگی به سیلندر
- افزایش ایمنی
- کاهش هزینههای بلندمدت
شرایط استاندارد اتاق اکسیژنساز
- تهویه مناسب
- دمای کنترلشده
- محیط عاری از گردوغبار و مواد قابل اشتعال
- دسترسی آسان برای سرویس و نگهداری
جمعبندی نهایی
سیستم گازهای طبی بیمارستانی قلب تپنده مراکز درمانی است. طراحی اصولی، استفاده از تجهیزات استاندارد، اجرای صحیح لولهکشی و نگهداری منظم، تضمینکننده ایمنی بیماران و عملکرد پایدار بیمارستان خواهد بود. سرمایهگذاری صحیح در این حوزه، علاوه بر افزایش کیفیت درمان، موجب کاهش هزینهها و ریسکهای عملیاتی میشود.